Etty, In de man zit nog een jongen

Ik lees echt nooit biografieën en al helemaal niet van dichters, maar deze moest ik van mijn leesmaatjes toch doorakkeren. Dat ging, vooral doordat Willem Wilmink als een onmogelijk mens met een groot talent wordt geportretteerd. Als ie was neergezet als een aardige man zou het niet te harden zijn geweest om de hele dikke pil door te lezen, maar nu blijkt dat hij behoorlijk gestoord was werd het toch interessant. De biografie wordt er een lachspiegel door en het leert de lezer om niet te hard te oordelen over iemands persoonlijkheid en eigenaardigheden. Hoe het leed dat we elkaar aan doen misschien wel gecompenseerd wordt door al het moois dat we de wereld bieden.

Rens Bod, Een wereld vol patronen

Een dikke  geschiedenis van kennis, ietsje te dik naar mijn smaak. Maar ik ben wel blij dat ik direct na het lezen van een recensie in de krant op m’n fiets sprong om dit boek koste wat kost ergens vandaan te halen (ik vond het uiteindelijk bij Paagman aan de Fred). Het boek laat mooi zien hoe de mens niet alleen een door en door religieus wezen is maar vooral ook een niet te stoppen kenniszoeker. Tegelijk zijn er in de geschiedenis en overal ter wereld steeds bijzonder gedreven, intelligente en creatieve individuen die de kennisontwikkeling gigantische boosts geven – niet alle mensen zoeken op dezelfde manier naar kennis.

Het sluit mooi aan bij mijn persoonlijke vraag naar patronen en principes: in hoeverre zijn alle mensen gelijk, en in hoeverre is elk individu uniek?

Bomen kappen

De natuur biedt voedsel, verkoeling, warmte, brandstof, pret en ontzag. Als vanzelf. Alsof er een onzichtbare hand voor de balans zorgt: ecologisch evenwicht. Daardoor loopt een plaag nooit uit de hand, omdat een plaagdier of woekerplant gegeten wordt door dieren die veel jongen groot brengen als er een overvloed aan voedsel is.

Wel een beetje jammer als wij mensen die onzichtbare hand voortdurend op de vingers meppen. Met monocultuur, milieuvervuiling en overbevissing en -bejaging of het kaalplukken van een specifieke soort verstoren we de ene na de andere balans.

We krabben ons allemaal gek door de eikenprocessierups, want er zijn bijna geen wespen en koolmezen meer en overal staan eiken. Of nee, toch niet, we zagen een paar duizend bomen om, om plaats te maken voor een snelweg. Met alle extra vervuilende uitstoot van dien, minder verwerking tot nieuwe schone lucht, te weinig leefgebied voor vogels, warmer klimaat.... en nog meer eikenprocessierupsen. Om maar een dingetje te noemen.

Als je ergens inconsistenties in het beleid tegenkomt, is het wel onze omgang met natuur. Ik vond het altijd wat hysterisch, maar ik raak zo langzamerhand toch ook geneigd om de mensheid als de ergste plaag voor deze aarde te gaan zien.

Tantes

Drie van mijn tantes hadden vormende invloed op me. Als etnisch-katholiek had ik erg veel tantes, maar dus drie daarvan speelden een doorslaggevende rol. Er was tante Carla, mijn rolmodel voor het opgroeien. Tante Henriëtte, die zich niet door conventies liet leiden. En tante Thea, die mijn puber-ik op het juiste moment het juiste zetje gaf voor een gezonde verhouding met m'n familie.
Niemand heeft het ooit over tantes, het fenomeen tante klinkt tuttig en oud en niet noodzakelijkerwijs prettig. Het klinkt als schoonmoeder maar dan met een gebreide slobbertrui. Als tante Julia die haar borsten op je schouder legt.

Inmiddels ben ik zelf zes keer tante en nog zonder eigen kinderen ook. Ik hoop dat ik net zo'n hulp bij de volwassenwording voor mijn minstens één van mijn neven en nichten zou kunnen zijn als die drie tantes voor mij waren. Maar ik krijg steeds beter door dat dat een kwestie van toeval en geluk is en vooral ook van de aard van betreffende neven en nichten. Het is de vraag of, door wie, en welke richting op ze zich laten beïnvloeden.

Censuur

M'n geloof in een bijna absolute vrijheid van meningsuiting, of eigenlijk uitingsvrijheid, is kapot. Maar ik weet nog steeds niet hoe het dan wèl moet. Ik ben er van overtuigd dat treiteren, provoceren, haatzaaien, liegen, stemmingmakerij, propaganda, nepnieuws en schelden bestreden moeten worden.

Lang heb ik mijn hoop gevestigd op onderwijs en informatie, dus vrije en diverse media. Maar nu het tot mij door begint te dringen dat onderwijzend personeel niet in staat is om kinderen voldoende toe te rusten met kennis en kritisch vermogen, en dat de media al net zo benauwd zijn voor het plebs, zie ik ook wel in dat daar geen heil van te verwachten valt. Onderwijs en media hebben misschien wel een grote verantwoordelijkheid, ze nemen hun verantwoordelijkheid bepaald niet.

Er wordt ook veel verwacht van zuiveringsacties van de sociale media maar dat is echt een totaal onzalige weg. Niet alleen wil ik de bescherming van onze fundamentele rechten niet aan commerciële Amerikaanse techbedrijven overlaten. Die bedrijven hechten veel meer waarde aan preutsheid en gelijkvormigheid dan goed voor ons is. Ze voeren hun zuiveringsacties ook niet uit omwille van diversiteit, vrijheid, democratie of recht maar omdat ze klanten en aandeelhouders tevreden willen stellen. Maar klanten en aandeelhouders malen niet om discriminatie of censuur, om informatie of debat. Die willen gewoon zoveel mogelijk gebruikers en zoveel mogelijk traffic. Zie The cleaners om te begrijpen wat er mis is aan de macht van Big Tech.

Wat dan? Als ambtenaar ben ik geneigd om eerst maar eens te gaan definiëren, categoriseren. Maar hoe doe je dat als het om pesten en treiteren gaat? Of om dogwhistling? Makkelijk te herkennen voor mensen, onmogelijk aan een machine uit te leggen. Het gaat steeds om de intentie van degene die de uitingen doet. Overigens is het retweeten of doorappen van een berichtje al een uiting tegenwoordig, dus wat is dan de criminele actie?

Ik weet het nog niet maar ik verlang terug naar de tijd dat iedereen het wel uit z'n hoofd liet om zich als een hufter te gedragen. Omdat je toen nog gewoon uitgekotst werd door alles en iedereen om je heen.

Welvaart

Of de gele hesjes nou een sociaal-economisch fenomeen zijn of niet, de vraag hoe onze rijkdom en risico’s te verdelen is altijd wel van belang. Ik zie drie mogelijke principes:

Egalitarisme – we verdelen alles zo gelijk mogelijk, verschillen zijn kwalijk, de ene mens is niet meer ward dan de ander. Dat was tot de jaren tachtig het normale denken en het leidde tot sociaal-democratisch beleid, een enorme herverdeling en afgedwongen solidariteit via belastingen en premies, en een enorme collectieve sector.

Verdienste – iedereen krijgt zoveel mogelijk kansen maar wie de kansen benut mag daar alle vruchten van plukken. Dat is tegelijk eerlijk, en goed voor de economie omdat het ondernemerschap en innovatie stimuleert. Het neoliberale denken van de afgelopen decennia legde wel teveel nadruk op dat laatste en verwaarloosde de opdracht aan de overheid om in gelijke kansen te voorzien. Een laissez-faire overheid veroorzaakt juist kansenongelijkheid, door discriminatie en verschillen in startpositie en mogelijkheden.

Behoefte – elk mens krijgt wat nodig is voor een gezond en gelukkig bestaan. Het is een communistische gedachte, of een Rouseauaanse idylle van onverstoorde oergemeenschappen, en het loopt meestal verkeerd af omdat mensen elkaar nooit honderd procent vertrouwen. En dus autoriteiten nodig hebben die vaststellen wat ieders behoefte is. Bovendien moet er genoeg te verdelen zijn om in alle behoeften te voorzien, en het is de vraag of de communistische mens voldoende produceert, want wie gaat de k-klussen doen of neemt de nodige risico’s?

In Nederland hebben we een vrij redelijke mix volgens mij, al ben ik het neoliberale zelfgefeliciteer wel een beetje zat. De rijken zijn heus niet alleen maar rijk omdat ze zoveel beter zijn dan anderen. Er vindt zelfs uitbuiting plaats, zelfs in Nederland. We hebben een collectieve verantwoordelijkheid, breder dan voor onze directe familie of buurt. We zijn verdorie geen communistische oermensen!