Stendhal, La chartreuse de Parme

Aan het einde gaan ze allemaal dood en tegen die tijd had ik iedereen al dertig keer doodgewenst. Man man man wat een ongelooflijk saai boek! De eerste honderd pagina's dacht ik dat het aan mij lag omdat ik me maar langzaam door het frans worstelde, maar halverwege las ik best makkelijk door en toen was er nog geen doorkomen aan. Eindeloos gedoe met verliefde types en gebroken beloften, who cares? Een achttiende eeuwse soap met in de hoofdrol een jongen waarover op iedere bladzijde wordt verteld dat hij zo knap en aantrekkelijk is, maar die tegelijk werd beschreven als een luie verwende losbol. Geen idee waarom iemand dit boek vrijwillig zou lezen. 

Natuur

Laven is het woord. Ik laaf me aan natuur. Alles wat niet gemaakt is. Ratten niet zo, maar verder bijna alles. Vogeltjes, struiken, twee eenden met kuikens tussen hen in. Zelfs mensen vind ik af en toe leuk, als ze me met een blije glimlach tegemoet fietsen. Het maakt gelukkig.
Des te triester is te weten hoe we het allemaal vernielen. Gif, bulldozers en bommen maken nou precies dàt kapot wat het leven zo mooi maakt. Er is natuurlijk altijd nog kunst maar daar kan je niet lekker hard doorheen fietsen.

Slagvaardige overheid

Je zou verwachten dat een coalitieakkoord dat de titel Aan de slag meekrijgt en waarop een taskforce slagvaardige overheid wordt gebouwd er alles aan zou doen om nou eindelijk eens die Grote Maatschappelijke Problemen aan te pakken waar breed ongenoegen over bestaat. Milieuvervuiling. Schiphol. Russische dreiging. Digitale afhankelijkheid. Een ondoorgrondelijk belastingstelsel. Vluchtelingenopvang. Arbeidstekorten. Enz. enz. enz.

Maar goed, om slagvaardig problemen op te lossen moet kennelijk eerst het ambtelijk apparaat worden verbouwd. Dat doen we dan wel weer op de typisch Nederlandse manier van grote stelselveranderingen waar we bij voorbaat miljoenen aan efficiencywinsten inboeken en er ook maar meteen wat extra bezuinigingen tegenaan gooien. Om het personeel in het gelid te dwingen wordt de interne bureaucratie gemaximeerd met voorschriften, oekazes, protocollen en categorieën. Ambtenaren zijn immers notoir veranderingsresistent dus iemand moet ons van bovenaf vertellen hoe we voortaan dienen te werken. Intrinsiek gedreven mensen moeten zich buigen over werkplannen en jaarverslagen om zich tegenover opdrachtgevers, hogere ambenaren, te verantwoorden. En om het allemaal in goeie banen te leiden stellen we her en der de functie van coördinator in.

Waarover het publiek dan weer extra kwaad wordt. Problemen zijn nog steeds niet opgelost en ondertussen groeien de departementen uit hun jasjes. Nou is dat geen probleem want het personeel is allang naar huis gestuurd om zich daar overspannen te thuiswerken. Waardoor er meer overleg nodig is wat minder oplevert.

Politieke visie gaat over het tijdig duiden van problemen in plaats van wachten tot er brede consensus is over crises maar volstrekte polarisatie over de aanpak daarvan. Politieke visie gaat over het nemen van besluiten en die besluiten uitleggen. Daarbij mag een partijpoliticus best de nadelen van zijn besluit bagatelliseren, een sterke oppositie legt die in debat toch wel bloot. Bijvoorbeeld aan de hand van uitstekende ambteljike afwegingsnotities.

Goeie politici maken goeie ambtenaren, en vice versa. In combinatie kunnen ze een slagvaardige overheid zijn.

Extreemrechtse knokploegen

We weten al decennia dat er democratisch onderwijs nodig is – op z’n minst geschiedenis, burgerschap/maatschappijleer/uitleg van recht, lezen en schrijven en rekenen, kunst en cultuur, aardrijkskunde, en dat er moet worden gestreefd naar maximale kansengelijkheid en rechtvaardigheid in het onderwijs. We weten al decennia dat er democratisch leiderschap nodig is – politici die voordoen en voorzeggen hoe we met z’n allen de democratische rechtsstaat moeten dragen. We weten al decennia dat media evenwichtig aandacht zouden moeten besteden aan zorgen en belangen die in de hele samenleving spelen, inclusief af en toe eens een vluchtverhaal en de achtergronden van asielaanvragen.

Maar nu we al decennia gewaarschuwd worden voor slechter onderwijs; al decennia rechts-extremistische leugens en scheldpartijen moeten verduren die nota bene door bestuurderspartijen worden overgenomen; al decennia heel veel aandacht en begrip op radio en tv naar fascistische oprispingen zien gaan, nu zijn we ineens verbaasd dat het uit de hand loopt. Dat knokploegen, neonazibendes en andere hooligans niet alleen anonieme jongens in een asielzoekersopvang en welwillende burgers bedreigen maar vooral ook de instituties van de democratische rechtsstaat aanvallen – van burgemeesters tot partijbureaus.

Dat bestuurderspolitici daar bijzonder lafhartig op reageren verbaast dan weer niemand. Dat we noch de koning noch de premier (en al helemáál niet een VVD-vicepremier of een VVD-justitieminister) zien optreden om de asielzoekers te troosten en gerust te stellen en uit te dragen dat dìt de mensen zijn die we in een beschaafd land willen beschermen tegen intimidatie, racisme en aanslagen, verbaast helaas al lang niet meer.

Het lijkt mij een goed idee als alle gemeentebesturen afspreken dat er voortaan voor elke vuurpijl, elke racistische leuze, elke dreigement tegen burgers of functionarissen, een extra plek voor nog een asielzoeker wordt ingericht in de betreffende gemeente. Kom rellen schoppen en verdubbel het aantal opvangplaatsen!

4 mei overdenking

Als niet iedereen veilig is, is niemand vrij. Als fundamentele rechten niet voor alle mensen gerespecteerd worden, is niemand zeker van zijn rechten. Ik heb geleerd dat alleen een democratische rechtsstaat garanties, zekerheid, gelijkheid, vrijheid biedt. Een democratische rechtsstaat heeft instituties en procedures nodig. En ook democratische mores en omgangsvormen, fatsoen. Maar zonder gewone mensen, mensen zonder macht of functie, die solidair zijn met verschoppelingen, die met elkaar een democratisch collectief willen vormen, die recht boven eigenbelang willen verdedigen, zonder zulke normale brave burgers is elke kans op vrijheid verkeken. Geen geringe opgave.

Reinaert

Twintig meter van het fietspad stond een grote rode vos, met een witte bles en volle staart, rustig in het zonnetje. Volgens mij had ik er nog nooit een in het echt gezien (behalve in Australië maar daar zijn ze juist een pest). Ik stapte af om het schitterende dier te bewonderen. Minutenlang keken we naar elkaar, geen van beiden maakten we aanstalten om te vertrekken. Net toen ik m'n telefoon wilde gaan pakken passeerde er een racefietser en de vos liep een paar meter weg, te ver voor een foto. Even later kwam er een bakfiets van de andere kant en toen verdween de vos.

Barbara Tuchman, A distant mirror; the calamitous 14th century

Je moet het gelezen hebben vind ik, maar het was wel nogal langdradig. Te chronologisch en te volledig, ik deed er twee maanden over. En dat terwijl ik al wist hoe het afliep: nog meer oorlog, nog meer armoede en ziekte en lijden en de elite die daar geen enkele boodschap aan had.
Tuchman schreef dit boek in de jaren '70 en toen noemde ze het al een 'spiegel'. Een halve eeuw later is dat nog steeds heel erg waar, het lijkt wel een persiflage op de hedendaagse ontwikkelingen. Onze legeraanvoerders rijden niet langer op paarden en het zijn niet langer dorpen en steden die uitgemoord en platgebrand worden, maar zulke details doen niet ter zake. Nog altijd worden hele volkeren nietsontziend van hun eigendommen en woningen beroofd, gemarteld en vermoord. Door mannen die koste wat kost aan de macht willen blijven en die vaak niet eens militair-strategisch inzicht hebben. Die in elk geval lijden aan zelfoverschatting en narcisme: "the occupational disease of rulers: overestimation of their capacity to control events" merkt Tuchman op. Die de cruciale militaire deugden van orde, discipline, gehoorzaamheid en recht missen. En die, net als in de veertiende eeuw, niet leren en fouten alsmaar blijven herhalen, omdat ze de kosten van die fouten makkelijk af kunnen wentelen op armen en minderheden.

Als de geschiedenis inderdaad voortdurend rijmt zijn we voorlopig nog niet van de ellende af.