De Vries, De symfonie van onvrede

Omdat ik altijd probeer te begrijpen wat mensen ertoe beweegt om radicaal- of extreemrechts te stemmen was ik blij met dit populair-wetenschappelijke boekje. Alleen de titel al beloofde een genuanceerd en menselijk beeld van samenhangen en ontwikkelingen.

Dat biedt het ook wel. De Vries heeft correlaties gevonden tussen verrechtsing en verlies van publieke dienstverlening (door neoliberaal beleid, zoals we allemaal al decennia zien). Ze concludeert daaruit dat het één op één gaat om de vraag in hoeverre de overheid ‘nabij’ is. Dat herken ik wel dus ik geloof het makkelijk, en toch vond ik het boek niet heel erg overtuigend. Dat komt enerzijds door de overdaad aan herhalingen. Wat mij betreft is een boodschap één keer of desnoods op twee verschillende manieren vertellen voldoende.

Moeizamer vind ik de mix van onderzoeksbevindingen met aanbevelingen die naar mijn smaak meer thuishoren in een politiek pamflet. Zowel de onderzoeksbevindingen als de aanbevelingen passen in mijn eigen ideologische frames, maar ik denk dat ze allebei sterker waren gebracht als ze in aparte publicaties terecht waren gekomen. Een boekje met op onderzoek gebaseerde uitleg over de relatie tussen publieke dienstverlening en verrechtsing is hoognodig. Als het verrijkt was met voorbeelden, misschien interviews, uitvoeriger toelichting op onderzoeksresultaten of iets dergelijks hadden we het naar partijbureaus kunnen sturen met een oproep om het tij te keren. Of zelfs met een pamflet er bovenop, waarin een scherp politiek programma wordt neergezet met voor de argumentatie korte verwijzingen naar onderzoek. “Als we de afbraak van publieke dienstverlening niet stoppen dan verkwanselen we de democratie” of iets dergelijks.

Het geheel zou prettiger leesbaar en overtuigender geworden zijn denk ik.

Teloorgang

Sinds een paar jaar ben ik voortdurend in de rouw om wat er allemaal verdwijnt. Planten en dieren en mooie landschappen. Hoffelijkheid en solidariteit, een gezamenlijkheid onder alle discussie en verschil. Democratie, rechtsstaat, goed bestuur en een beleid waar we echt met elkaar beter van worden. De illusie van vrede in Europa. Donkere nachten. Mooie huizen. Het lijkt allemaal te verdwijnen. Het lukt bijna niet meer om plezier te beleven aan een intelligent interview met een verstandig denker, zonder me druk te maken over de teloorgang van betrouwbaar nieuws en grondige kennis. Zodra ik met verwondering naar een prachtig vogeltje kijk vliegt de teloorgang van enorme hoeveelheden natuur me naar de keel.
Het bewustzijn van verlies verlamt. Het is gewoon teveel, ik ben te nietig om het tij te keren. Daardoor snap ik wel dat sommigen radicaliseren en wanhopig actie voeren voor het klimaat, de Palestijnen of veilige media. Zelf hou ik het bij fatsoenlijk consumeren, aan Oekraine doneren en heel af en toe in het rood te demonstreren. Nu maar hopen dat er nog voldoende normale mensen zijn om de democratie z'n werk te laten doen.

Diversiteit

Af en toe mag ik schoolkassen vertellen over de rechtsstaat in het Oranjehotel, de voormalige gevangenis waar de nazi’s vijfentwintigduizend mensen opsloten. Er komt een twintigtal tienermeisjes naar binnen. Tot mijn verbijstering zijn ze allemaal identiek! Blonde lange haren, zwaar opgemaakte gezichtjes, beige blousjes en lichtblauwe spijkerbroeken. Hoe ga ik deze kinderen nou uitleggen dat democratie begint bij diversiteit? Dat uniciteit een waarde is? Dat de mensheid zich ontwikkelt bij de gratie van deviantie en creativiteit?

Ik hou het maar bij de rechtsstaat en de politieke vrijheden. “Je mag zeggen wat je wilt” en “je mag geloven wat je wilt”. Dat is mooi natuurlijk maar als iedereen zoveel mogelijk op de één of andere influencer wil lijken heeft niemand meer wat interessants te zeggen.

Fietsdag

en dat dan twintig km lang

Ik dacht dat ik het nu toch wel superperfect voor elkaar had voor m'n fietsonderhoud. Met een fijn herfstzonnetje en wind in de rug naar Leiden gefietst (15,5 km), zo de trein in en vervolgens met nog meer wind in de rug de recreatieve route van Haarlem naar de fietswinkel (22,9 km). Uitvoerig besproken wat er allemaal moest gebeuren, nieuw stuur om m'n schouders te ontlasten, gezellig meegeluncht en daarna een uurtje Rijksmuseum. Ik vond het net welletjes toen de Vakantiefietser belde dat m'n fiets klaar was, en zo stapte ik iets voor vier op om tegen de stormachtige wind naar station Hoofddorp of - als het toch goed zou gaan - Nieuw Vennep te trappen. Totdat ik bedacht dat ik even moest checken wanneer dal- en spitsuren zijn want in de spits mag de fiets niet in de trein, ook al betaal je er kapitalen voor. En ja hoor, de spits loopt volgens NS, ook op vrijdag, van vier tot half zeven. Nou passeerde ik Hoofddorp nog voor vijf uur en hoewel ik al best moe was van die tegenwind leek het me beter om door te fietsen dan om anderhalf uur te gaan zitten wachten. Het genot van de ochtend, de fantastische natuur-menscombinatie met al m'n zintuigen open en een bonus van overvliegende ganzen, deed zich op geen enkele manier voor. M'n nieuwe stuur lijkt inderdaad een tikje beter maar ik miste toch m'n ouwe verticale handgrepen. Had ik nou toch maar een nieuw zadel gekocht. En m'n drank was ook al op. En ik deed dus toch weer dat vermaledije rechte rotstuk van de Hoofdvaart waar werkelijk niks moois te zien is, het fietspad hobbelig is en de wind vrij spel heeft. Bij Abbenes stond dat alleen aanwonenden door mochten maar in de hoop dat ik wel even over een werk heen kon fietste ik eigenwijs door. Om na een kilometer tegen een hoog hek aan te rijden dus ik moest toch terug. Zo werd het alsnog 45 km, tegen een dikke windkracht 4. Met een inmiddels lege telefoon. Gelukkig kwam er geen conducteur en zeven uur was ik thuis. Met honger en een pijnlijke kont maar wel tevreden dat ik dit toch nog wel voor elkaar krijg.

Actie

Ik heb geen zin om te demonstreren en al helemaal niet buiten Den Haag. Ik heb wel wat beters te doen en ik betwijfel of het er toe doet. Maar ja ik geloof dat democratie gebaseerd op betrokken burgerschap (een pleonasme eigenlijk) en ik vind dat er eindelijk weer eens aandacht moet zijn voor zaken die er echt toe doen, in plaats van dat xenofobe gezeik over immigratie. Ik toog op deze prachtige zaterdag dus toch maar naar de hoofdstad, een tikje slimmer dan vorige keer zodat ik direct aan de voorkant van de stoet meeliep. Het was tof. Gezellig, er was een hoop creativiteit, ik liep vlak voor een drumband wat ik altijd heerlijk vind, en ik kwam nog een oud-collega tegen. Toen we bij het museumplein aankwamen keerde ik om en ik liep via de Spiegelstraat terug richting station. Dat was een bijzonder vervreemdende ervaring. Terwijl ik tussen de toeristen door slalomde zag je bij elke brug een paar meter verderop de demonstrerende stoet langs komen, met vlaggen en borden en chants. De toeristen hadden duidelijk geen idee, ze waren te druk met de etalages en hun rolkoffertjes.
Ook op radio en tv was er nauwelijks aandacht voor de veertigduizend mensen die de moeite hadden genomen om te vragen om maatregelen waarmee de natuur niet nog verder geweld aandoen. Betere ov- en fietsinfrastructuur, bouwen met hout en goed isoleren, natuur in plaats van vee, geen ruimte voor commerciele AI en dergelijke. Het zal allemaal weer niet gebeuren. Daar word je moedeloos van, maar zo'n fijne demonstratie verlicht wel.

Comfort

Als ik in mijn warme bed in mijn fijne woning lig ben ik me voortdurend bewust van het feit dat miljoenen en miljoenen mensen lijden. Niet in een ver verleden maar nu, hier, op deze aardbol. Elk moment van elk etmaal. En dat veel van dat lijden een kwestie van onrecht is en niet van het normale verloop van een mensenleven. Ik leef mijn comfortabele luxeleven, doneer af en toe, probeer kinderen het idee van de rechtsstaat bij te brengen, en ben me er voortdurend bewust van dat niks genoeg kan zijn. En tegelijk vind ik het niet realistisch om minder van mijn geprivilegieerde mogelijkheden te genieten.

Wiss, Socrates op sneakers

Als ik aan iemand vraag waarom hij iets doet of denkt, dan is dat omdat ik wil weten waarom hij doet of denkt wat ie doet of denkt. Ook al beweert mevrouw Wiss dat dat niet het geval is, ik vraag heel vaak naar het waarom van iets omdat ik het waarom probeer te begrijpen.

Ik hou niet van zelfhulpboeken en dit boekje vormt daarop geen uitzondering. Ook al is het best leuk geschreven (ondanks het onnodige gebruik van engels hier en daar – Socrates zei heel zeker niet "wisdom begins with wonder"). En ook al lijkt het me inhoudelijk best waar dat gesprekken er beter van worden als je goed luistert, goeie vragen stelt en als je oordeel even uitstelt. Begrijpen voordat je begrepen wil worden, mooie aanbeveling. Maar de vertaling van oefeningen in een training naar alinea’s in een boek levert onnatuurlijke teksten op: “Vind je het goed als ik je een vraag stel?” Erger nog vind ik het impliciete beeld dat de vraagsteller de eigenlijke ‘wijze’ is die de gesprekspartner tot betere inzichten brengt. Hier en daar wordt wel beweerd dat het er om zou gaan gezamenlijk tot meer inzicht te komen, maar tientallen keren wordt glashard verzekerd dat het de ander is die tot reflectie moet worden bewogen.

Tenslotte bevalt de titel me ook al niet. Het is gezocht, geforceerd, een poging van de marketingafdeling om iets hoogdravends te verbinden met het dagelijks leven.