In een interessante VBTP-bijeenkomst legde professor Kopecky uit hoe hedendaagse (electorale) autocratieen ontstaan. En dat ze ontstaan is een feit: liberale democratieen zijn volgens de metingen van het Zweedse V-Dem inmiddels het minst voorkomende regime in de wereld. Een paar belangrijke lessen van vanavond:
- democratieen 'vergaan' niet, het is geen afglijden maar er zit een bewust programma achter. En dat programma, zeg Project 2025, wordt wereldwijd uitgerold (denk aan Musk die z'n algoritmen inzet om actief extreemrechtse partijen overal in Europa te steunen). Zoals ook anderen al opmerkten: strongmen leren van elkaar en ze werken samen om macht te vergaren en te concentreren. Orban is er al heel lang heel goed in, maar natuurlijk ook Netanyahu, Modi, Erdogan, PIS in Polen, Trump, enzovoort enzovoort.
- De aanpak is niet gericht op constitutionele verandering, zeker niet in het begin, maar op het benoemen van loyalisten op cruciale posten: patronage. Als je begint met de rechterlijke macht en media en de cultuursector dan wordt het voor de verliezers, iedereen die niet bij de machtspartij zit, wel erg moeilijk om steun te vinden voor eventueel verzet.
- Je kan je als autocraatmet clientelisme van steun verzekeren door kadootjes uit te delen aan achterbannen en ordehandhavers, maar Orban pakt het nog slimmer aan. In Hongarije worden tegenstanders vooral gestraft door hen publieke diensten en sociale zekerheid te onthouden.
- De belangrijkste manier om het risico van autocratisering te verkleinen is spreiding van macht. Niet alleen klassieke machtenspreiding over wetgevende uitvoerende en rechtsprekende machten, maar nog heel veel verdergaand. Pluralisme in media, een levendig en divers maatschappelijk middenveld, georganiseerde tegenspraak binnen de bureaucratie en de wetenschap met formeel zelfstandige bestuursorganen, toezichthouders, adviesorganen en Hoge Colleges van Staat enzovoort. Een proportioneel kiesstelsel helpt ook en grote, diverse, kiesdistricten zodat het lastiger is om meerderheden in districten gericht te beinvloeden.
- Er ontspon zich een boeiend gesprekje over ambtelijke loyaliteit en integriteit - onze voortdurende spanning tussen gehoorzaamheid aan politiek verantwoordelijke bewindspersonen enerzijds, noodzakelijk in een democratie, en anderzijds professionele autonomie en het integer waken over het algemeen belang. Kopecky merkte niet alleen op dat een weerbare ambtenarij belangrijk is maar dat de bureaucratie de democratie nooit kan redden. Hij wees er vooral op hoe NPM ons nog veel gehoorzamer gemaakt heeft. In het New Public Management is er eigenlijk maar één waarde en dat is efficiency, en de hele ambtelijke cultuur is volledig daar op gericht. Zeker in Nederland.
Nou, er zijn ook andere oorzaken hoor. Steven Fry zei dat de opkomst van extreem rechts een reactie is op extreem links. Ik zie dat hier in Australie. ON was een hele kleine partij. Totdat Bondi gebeurde1. Totdat Labor samen met Greens twee extreme linkse wetten er doorheen jasten in een maand. Wapen wet en haat spraak wet. Samen met het toelaten van honderden Islamisten. Alles tegelijk. ON sprong van 6 naar 30%. Totaal onnodig. Labor had het land kunnen verbinden maar in plaats daarvan is er nu een verdeling zoals in de US. Totaal de schuld van extreem links. En doe nu de geest maar weer terug in de fles. Dat gaat jaren duren. Waarschijnlijk meer. Zeker nu er links en rechts mensen worden opgepakt voor van alles tijdens demonstraties.
BeantwoordenVerwijderenja natuurlijk zijn er ook andere oorzaken. Dat neemt niet weg dat de ondermijning van democratieen planmatig, programmatisch gebeurt. Maar je hebt helemaal gelijk dat meer democratische partijen (ik vraag me af wat je met *extreem* links bedoelt - in de politicologie gebruiken we de term extreem alleen voor partijen die de democratische rechtsstaat of de voorwaarden daarvoor afwijzen) domme fouten maken waarmee veel kiezers in de armen van extreme partijen gedreven worden.
BeantwoordenVerwijderen