Kadootje

Als een kind zo opgewonden fiets ik langs tuincentra en dierenwinkels, op zoek naar alle mogelijke middelen om mijn tuin om te bouwen tot een egelparadijs. Ik hoopte al jaren op een egel in mijn tuin maar de egelclub vond mijn tuin niet geschikt en vanzelf kunnen ze er niet komen, dacht ik. M’n tuintje ligt aan de binnenkant van een huizenblok, volgens mij is er geen enkele mogelijkheid om er te komen behalve dan door een woonhuis heen. Dat zou dan via een katteluikje moeten denk ik maar dat lijkt me wel gruwelijk gevaarlijk voor een stekelbeestje. Om nog maar te zwijgen van de Bezuidenhoutseweg of de Juliana van Stolberglaan en nog een paar straten die je over moet steken als je vanuit een wat natuurlijker gebied komt, de brede stoepen met honden en katten.

Maar toch zat er gisteravond eentje. Ik hoorde wat geschuifel toen ik iets uit m’n tuinhok haalde en omdat ik in het donker alleen maar zag dat het iets veel groters dan een muis was, holde ik naar binnen om een zaklamp te halen. Ik was vooral bang voor een rat, of voor een gewonde vogel waar ik dan iets mee zou moeten. Maar het was een egel! Eentje die alle slakken en engerlingen van me mag hebben. Als ik nou een fijn winterhuisje voor ‘m maak en dagelijks voer en water ververs dan wil ie misschien wel tot gezinsuitbreiding overgaan.

Ik vul het waterpistool extra bij om de katten weg te spuiten.

Ontmenselijking van de overheid

Ik zou willen dat ik niet drie maal daags gecondoleerd werd met onze aanstaande verhuizing naar de Rijnstraat. Elke ochtend het gevecht om een werkplek en dan maar hopen dat je een plek bemachtigt die geschikt is voor je lijf, sjouwen met je laptop, sombere donkere ruimtes en teringherrie van pratende en tikkende collega's op zaal. Om maar te zwijgen van het gebrek aan boekenplanken of prikborden, het verbod op persoonlijke prullaria of planten. Ambtenaren worden actief naar huis gejaagd onder het mom van 'flexibiliteit'. Newspeak voor bezuinigen op gebouwen. Vergeten zijn alle aanmaningen om toch vooral contact met collega's te zoeken en om een netwerk van stakeholders op te bouwen - zet je laptop op je keukentafel en zoek het maar uit. Vergeten is de voorbeeldfunctie van het Rijk als werkgever, alle mooie beloftes over verzuimbestrijding en ontwikkelingskansen en persoonlijke voorkeuren - iedereen moet in dezelfde mal. Vergeten de kennis over productiviteit en kwaliteit en hoe dat samenhangt met ruimte, contact en creatieve omgeving - kantoren zijn steriel want dat maakt het schoonmaakcontract goedkoper. Vergeten het verlangen om kennis en lerend vermogen te organiseren - we gaan terug naar geformaliseerde werkprocessen want het moet honderd procent digitaal.

Ik heb lang geloofd dat de ontmenselijking van de werkomgeving een kwestie was van bezuinigen. Pennywise poundfoolish weliswaar, dat leek vooral dommigheid.
Maar het is nog veel erger, het is niet alleen een misplaatste bezuinigingsdrang ten koste van mensen en ten koste van de kwaliteit van ons werk, het is een ideologie. Onze managers zouden het liefst al het menselijk personeel vervangen door ict en algoritmen. Mensen zijn niet alleen duur, ze zijn ook onbeheersbaar gevarieerd en moeilijk te controleren.

De technoreligie van het Rijk, de verplaatsing van de gehele overheid naar 'de cloud' leidt niet alleen tot ongelukkige en onwetende ambtenaren, maar vroeger of later ook tot onvermogen om te leren en te innoveren, tot afnemende kwaliteit van het werk, tot slechte dienstverlening en dus tot maatschappelijke onvrede.
Maatschappelijke onvrede over een onbegrijpelijke en onbereikbare overheid zal zich heel zeker tegen die overheid richten. De politiek heeft dan minder geld over voor het ambtelijk apparaat. Met minder geld neemt het technogeloof toe, worden mensen nog meer vervangen door ict.

Jaap Robben, Zomervacht

Tragikomedie zoals het moet. Op een rare verdraaide manier moest ik aan m'n zus denken, en aan onschuld en de erfzonde, zoals mijn moeder dat begreep. Je wordt verpest door je ouders, die er ook weinig aan kunnen doen omdat zij door hun ouders verpest zijn, zoiets. Wanneer en waarvoor wordt een mens verantwoordelijk? En als goeie bedoelingen verschrikkelijke uitkomsten hebben, mag je iemand dat dan kwalijk nemen?

Siebelink, Knielen op een bed violen

Knielen op een bed violen is prachtig. En tegelijk zo afschuwelijk dat een vriendin het niet uit kon lezen en dat snap ik wel. Ik heb het wel uitgelezen, de hoofdpersoon is sympathiek genoeg om hem zijn verlossing toe te wensen. Zijn hang naar ultracalvinisme is bizar en extreem, maar toch een beetje invoelbaar. Zijn innerlijke gevecht lijkt op een drugsverslaving, de voortdurende strijd tussen z'n verstandige ik en de zucht naar meer, naar een volgend shot. De vertwijfeling van zijn vrouw is al net zo invoelbaar en tragisch. Als ze een ander mens was geweest had ze hem misschien kunnen redden, maar toch ook weer niet want dan had hij niet op dezelfde hulpeloze manier van haar gehouden.

Waar ik helemaal niets van begrijp, is het geloof zelf, en dan vooral de overtuiging dat dit de enige juiste manier van geloven is. De arrogantie, om te denken dat je zo nederig bent maar tegelijk meent te kunnen vertellen wat god denkt, wil, doet. En het absolute verbod op genieten, de verheerlijking van lijden.
Ik vermoed dat er een zekere logica zit in het idee dat je je volledig op god moet richten, je niet mag laten afleiden door andere voorwerpen van liefde of genot. Maar als je het mij zou vragen, zou ik eerder denken dat god die aardse liefde is, dat je juist geacht wordt te genieten van het leven. Maar tja, zo'n katholieke gedachte zal zulke extreme protestanten niet gauw overtuigen.

Het sektarische trekken aan volgelingen, als dealers die nieuwe verslaafde klanten proberen te kweken, is in mijn ogen echt het Kwade. Binnen de sekte zullen de gelovigen vast wel bevestiging van hun gelijk zien in de aanwas met nieuwe leden, maar mensen die slim genoeg zijn om te manipuleren en zwakte uit te buiten zouden ook slim genoeg moeten zijn om te beseffen dat ze levens vernietigen. Maar ja, dat is ook tragiek natuurlijk, het onvermogen om aan jezelf te twijfelen.

Het nieuws moet op papier

Er zijn meerdere redenen waarom je dagelijks een papieren krant moet lezen. Vooral natuurlijk omdat het prettig is, bijna fysiek aangenaam. Alleen al de kleine verrassing van de krant op de deurmat. Ook het omslaan van een pagina is veel spannender dan met vette vingers scrollen over een hard scherm.

Een papieren krant kan veel moeilijker op basis van Big Data-analyses aan mijn voorkeuren en onbewuste keuzes aangepast worden, dan de nieuwsberichten die ik via m'n ip-adres binnenhaal. Het zou misschien in de toekomst wel mogelijk worden, als je tenminste de krantenjongen ook adequaat nudget om het juiste exemplaar in de juiste brievenbus te douwen, maar het lijkt me een ingewikkelde missie. Dus voorlopig vertrouw ik erop dat iedereen met een abonnement een identieke uitgave ontvangt, niet op het laatste moment aangepast aan de wensen van duistere machten die mij met allerlei subliminale boodschappen op willen zadelen.

Wie gewend is om in realtime voortdurend updates te krijgen zal de de tijd niet meer nemen voor beschouwingen. De papieren krant vertraagt de informatiestroom enigszins. Dat helpt. Het helpt om kalm te onderscheiden wat urgent, wat belangrijk en wat interessant is. Het helpt om journalisten toe te staan onderzoek te doen. Het helpt nieuws in context te zien en om rustig te reflecteren over achtergronden en verbanden.

Als ik mijn papieren krant uit heb, zelden op de dag waarop ik 'm ontvang, kan ie onderin de kattebak of om een plantje met kluit dat ik iemand meegeef. Of ik stop 'm bij een vriend zonder abonnement in de bus, zodat hij de cultuurbijlage kan spellen.

Predictive policing, privacy en preventie

Natuurlijk wordt privacy op grote schaal geschonden met predictive policing aan de hand van Big Data als er persoonsgegevens in die Big Data worden gebruikt. En het is ook waar dat vooroordelen, racisme en seksisme in de algoritmen kunnen worden ingeprogrammeerd, zodat onterechte discriminatie veel moeilijker te achterhalen valt als er automatisch verdachten worden geselecteerd. De kwaliteit van de data hangt ook maar net af van de gevoeligheid van sensoren en de vraag of formulieren foutloos zijn overgetypt in spreadsheets.

Maar het griezeligste van Big Data voor criminaliteitspreventie wordt het als het wèl heel effectief is. Als de algoritmen goed zelflerend zijn, als de data correct zijn, als de foutmarges heel klein worden. Want als de computer met zekerheden boven de tachtig procent verdachten aanwijst op grond van patronen in de combinatie van kenmerken en gedrag, moet je er niet aan denken dat iemand toevallig in hetzelfde patroon valt en ‘toch’ niet criminele bedoelingen heeft. Zo’n ongelukkige zal zijn onschuld moeten bewijzen, en hoe bewijs je bedoelingen?

Het probleem is niet Big Data of preventive policing an sich en het is ook niet het begrijpelijke verlangen naar preventie. Het probleem is de combinatie, en de gemakzucht van al die mensen wiens privacy geschonden worden maar die niet door de politie worden lastiggevallen omdat ze buiten de verdachte patronen vallen, en de combinatie van preventie met efficiency en bezuinigingen, en de menselijke neiging om risico’s vooral aan personen te verbinden.

Predictive policing aan de hand van Big Data op grond van locaties, tijdstippen en gebeurtenissen is geweldig. Dankzij wetenschappelijk onderzoek, slimme algoritmen en grote rekenkracht van computers kan gedifferentieerd worden waar en wanneer risico’s op criminaliteit het grootst zijn. Er zullen meer zakkenrollers op de outlet van Roermond af komen dan op een kerkdienst in Weert, en misschien wel vooral op zaterdagmiddag en mogelijk neemt het risico extra toe als er tegelijkertijd een scoutingfeest wordt georganiseerd aan de Maas, of als het koud winterweer is. Dat soort patronen zijn goed met Big Data te ontdekken en het is vooral verstandig om de inzet van politiecapaciteit daar op af te stemmen. Misschien is er wèl veel meer politiecapaciteit nodig dan we gewend zijn, om zakkenrollers en winkeldieven op heterdaad te betrappen of snel na hun misdrijf op te pakken.

Als het echter niet meer om locatie, tijdstip en omstandigheid gaat maar om persoonskenmerk (Roemeen) en gedrag (met z’n vieren in een auto) worden waarborgen voor een rechtsstaat direct ondermijnd. Niet alleen het recht op privacy en gelijke behandeling, maar vooral de onschuldpresumptie en het recht op onbevooroordeeld proces.

De politie pakt mensen niet strafrechtelijk aan vóórdat ze verdacht worden van het plegen van een misdrijf. Maar mensen worden wel door politie-agenten staande gehouden, extra gecontroleerd, hinderlijk gevolgd. Grensbewakers kunnen mensen belemmeren. Strafrecht is sinds een aantal jaar uitgebreid met strafbaarheid van slechte bedoelingen. En ondertussen is er geen politiek leider meer die aan het publiek uitlegt dat uiterlijk, etniciteit of nationaliteit geen redenen kunnen zijn voor preventieve maatregelen.

Schneider, Die Luftgängerin

Mijn Duits is niet goed genoeg om Die Luftgängerin van Robert Schneider echt te begrijpen of te beoordelen, maar ik vond het toch wel de moeite van het lezen waard. Het is een schets van de moderniteit in het Oostenrijkse Rijndal, en van menselijke verhoudingen, aan de hand van het leven van een vreemd meisje. Veel rake  beschrijvingen en ik denk mooie zinnen. “Zynismus aber ist die Äuβerung de Gefühls vom Ungeliebtsein.”