Stipriaan, De Zwijger; Het leven van Willem van Oranje

 

Ik hou niet van biografieën, ben geen fan van de Oranjes en ik dacht dat ik wel zo ongeveer genoeg wist over het ontstaan van Nederland. Maar vanwege de goeie recensies kocht ik toch dit belachelijk dikke boek maar, en je hoor dat bleek helemaal terecht. Wat interessant! En wat goed geschreven! En wat een details! Stipriaan laat je echt met een modern referentiekader zestiende-eeuwse ontwikkelingen begrijpen en beleven. Geopolitiek met de inzet van militair geweld, diplomatie, spionage en propaganda en dat in een context van religieus fanatisme, opkomend nationalisme, wereldhandel en de emancipatie van stadsburgers.

Al op pagina twintig realiseerde ik me dat Willem van Oranje-Nassau ook voorouders en familiegeschiedenis had. Ik had me nooit afgevraagd hoe het eigenlijk zo gekomen is dat een in Duitsland geboren jongen uit een katholiek-Luthers nest een Franse titel kreeg en vervolgens gezien werd als de leider van de Nederlandse opstand tegen het Spaanse gezag. Stipriaan laat goed zien hoe dat gegaan is en hoe Oranje manoevreerde. In het nawoord laat hij ook weten dat zelfs hij zelf, de onderzoeker-schrijver dus, niet echt weet waarom en waartoe Oranje tegen de klippen op bleef proberen om de Nederlanden onder zijn leiderschap te verenigen. Ik denk trouwens dat het ook daarom zo’n goed boek is: Stipriaan beschrijft wat er gebeurde, niet wat iedereen misschien dacht of voelde. Het is historische journalistiek en geen drama, en juist dat maakt het spannend en dramatisch.

Carboncompensatie

 

Daar gaan we weer. Stress, omdat ik vliegschaamte, vakantieverlangen en m’n politieke overtuigingen nog altijd niet goed weet te combineren. Ik ben er best handig in om mezelf goeie smoezen wijs te maken: mijn carbon footprint is zelfs mèt m’n vliegtuigboekingen nog altijd klein voor een Nederlander; op m’n eentje ga ik de wereld toch niet veranderen; na mij de zondvloed. Maar ik durf nog steeds niet te vertellen dat ik binnenkort een weekje Lanzarote ga doen.

Ik geloof al jaren dat je vliegen niet moet verbieden, maar je kan natuurlijk wel de infrastructuur beperken (geen natuurgebieden opgeven om vliegvelden aan te leggen) en de luchtvaart reguleren (niet meer dag en nacht starten en landen). En vervuilers moeten gewoon de rekening betalen. Dat zouden vliegmaatschappijen doorberekenen in hun prijzen en dat zou onze afwegingen om wel of niet naar Spanje te gaan op keurig neoliberale wijze beïnvloeden. Is het erg als de armen geen dure dingen meer kunnen doen? Wie dat vindt moet herverdeling eisen en dus links stemmen.

Omdat het overheidsbeleid labbekakkerig blijft en die paar boompjes die de luchtvaartmaatschappij belooft te planten waarschijnlijk ook geen zoden aan de dijk zetten, verhoog ik m’n ticketprijs dan maar zelf. Eens kijken of ik dan nog een weekje naar Lanzarote wil... ja! www.fairclimatefund.nl verkoopt geweldige aflaten. Voor luttele tientjes kan ik zonder schuldgevoel nou ja met heel veel minder schuldgevoel op reis.

Reunie

Girls walk by

Ik aarzelde zeer of ik wel zeshonderd km zou gaan rijden voor een cd-presentatie van een bandje waar ik sinds m'n veertiende geen aandacht meer aan had besteed, terwijl het mooi vliegweer was. Maar alleen op en neer naar de vliegclub rijden is toch ook al een enorme afstand dus dit kon er nog wel bij. Gelukkig, want wat was het leuk! We waren allemaal veertig jaar ouder en dat overduidelijk met elkaar, het was gewoon een spelletje om zoveel mogelijk herinneringen op te halen. Toen Gé vroeg wie er kleinkinderen had ging zeker een kwart van de handen omhoog. Ik werd gelukkig door verschillende mensen herkend en het was sowieso makkelijk om wildvreemden aan te spreken, het konden best klasgenoten zijn geweest. Door het Limburgs voelde ik me in eerste instantie weer precies op dezelfde manier een buitenstaander als destijds, maar ik begreep de grapjes nog en ik kon de teksten net als iedereen woord voor woord meebrullen. En het optreden was ook nog gewoon heel prima, met een gedeeltelijk nieuwe bezetting en ook nieuwe liedjes en net zo goed contact tussen publiek en band als vroeger. En dat zonder puistjes, identiteitsonzekerheid en gebrek aan zakgeld. Voor het eerst voelde vijfenvijftig echt oneindig veel beter dan vijftien.

Commercie versus democratie

Seks verkoopt. Onze door en door gecommercialiseerde wereld is dan ook heftig geseksualiseerd. Van de pitpussies bij autowedstrijden tot het verbod op plaatjes van blote kinderen, overal is seks en overal worden bloot en seks tot porno gebombardeerd. Met een bizarre verpreutsing tot gevolg - mensen houden hun ondergoed aan als ze op de sportschool in de (gescheiden!) sauna's plaatsnemen, moslima's dragen hoofddoekjes, op het strand ligt geen vrouw meer te zonnebaden in alleen een bikinibroekje. Het perspectief is dat van de geile man die zich een duurdere auto aan laat smeren als hij door wat lekkere meiden wordt opgevrijd.

Behalve verpreutsing leidt het ook tot victimblaming. Jongeren die zich als seksueel dier hebben laten zien zijn de terechte prooi voor slutshaming en aanranding. Een slet mag best verkracht worden. Gek genoeg gaat victimblaming bijna gelijk op met een cultuur van 'ervaringsdeskundigheid' waarin slachtoffers per definitie het gelijk aan hun kant hebben.

Niet alleen seks verkoopt, heftige emoties ook. Daarom konden allerlei slachtoffers uitgroeien tot celebrities, de winnaars van de markt. Wie een hoogstpersoonlijk en uniek verhaal van leed en veerkracht weet te vertellen wordt erkend tot waardig slachtoffer. Daarvoor moet er natuurlijk wel drama in zijn of haar verhaal zitten. Wie slachtoffer is van de manier waarop de samenleving is ingericht, wie zonder hulp ten onder gaat, is geen celebrity maar een loser, niet iemand om tegenop te kijken.

Losers, verliezers, kunnen alleen georganiseerd een vuist maken. Maar collectieve actie roept geen kooplust op. Commercialisering is de tegenpool van democratisering, waarin minderheden emanciperen en de maatschappij een uiting van solidariteit is. In een commerciele wereld geldt de macht van de hoogste bieder. Financieel succes is de morele maat. De belangen van ondernemers zijn tot algemeen belang verklaard en we knijpen de ogen al decennia dicht voor de negatieve externe effecten die de economische bedrijvigheid op het collectief afwentelt. Als je rijk genoeg bent kan je die immers allemaal afkopen.

Preek

Wie geen geweten heeft is geen volwaardig mens. Alle sociale dieren hebben besef van recht en onrecht. Mensen kennen in ieder geval schuld, schaamte en trots. We zijn mens in betrekking tot anderen en daar komen ideeën over goed en kwaad vandaan. We zijn solidair, loyaal, hebben compassie, voelen vriendschap en liefde.

We zijn niet alleen sociale dieren maar ook culturele en politieke. We verschillen van elkaar in karakter, ervaring en perspectief. Iedereen heeft een geweten, maar wat de één een slecht geweten bezorgt wuift de ander zonder meer weg.

Er is geen hiernamaals waarin mensen verantwoording moeten afleggen voor hun daden, waarin alle zonde tijdens het leven begaan wordt bestraft. Wie fouten maakt boet ervoor tijdens zijn leven, als het tenminste impact had op zijn geweten. Ondanks de verschillen tussen mensen komt niemand onder algemene rode lijnen uit. Wreedheid, liegen, egoïsme en moord worden overal afgekeurd. Ze worden mogelijk vergoelijkt als 'noodzakelijk' voor een 'hoger doel' zodat ze niet te zwaar drukken op een dader.

Gelukszoeker

Mijn vriend is weg. Hij wilde niet illegaal in Nederland blijven en we hebben niet kunnen ontdekken hoe hij een nieuwe verblijfsvergunning zou kunnen krijgen. Ondanks telefoontjes naar de IND, advocaten, eindeloze speurtochten over het internet. We vermoeden dat er wel wegen zijn maar die zijn ofwel ondoorgrondelijk, ofwel onbegaanbaar. Hij heeft het opgegeven om Nederlands te leren op z’n zestigste, nu alles en iedereen onmiddellijk engels tegen hem praat. En als freelancer lukt het hem niet om het type businessplan te schrijven dat volgens de advocaten nodig is.

Acht jaar geleden kwam hij op avontuur vanuit Australië. Hij had een baan en een visum bij een Nederlands-Frans ict-bedrijf en al gauw huurde hij een appartement, maakte vrienden, kocht een fiets en ging op cursus. Hij besteedde geld aan boodschappen, uitgaan en kunst en hij mantelverzorgde mij toen ik niet kon lopen. Een onopvallende, aardige, betrokken inwoner van Den Haag die duidelijk wat toevoegt aan de Nederlandse economie en samenleving. Maar toen hij ontslag nam bij het bedrijf en als zzp-er de bugs uit andere software ging halen, verloor hij z’n verblijfsvergunning. Hij zou al drie jaar geleden uitgezet zijn maar door corona kon hij niet weg – z’n vaderland liet hem niet binnen.

Maar nu de wereld weer open is moet ie dus opzouten. Ik verlies een vriend, hij verliest z’n woonplaats, Nederland verliest een ict-er en consument.