De waarheid in pacht

 

Een jaar of tien geleden zag je af en toe clickbait voorbij komen op de social media. Absurde nepnieuwsberichten met hysterische koppen en bizarre plaatjes, geproduceerd in voormalig Joegoslavië met het kennelijke doel om online traffic te genereren. Ik vond het een kwalijke zaak maar ik maakte me niet al te veel zorgen. Alleen volslagen idioten zouden, dacht ik, in dat soort nonsens trappen.

Inmiddels worden onze democratische samenlevingen, tolerantie en vertrouwen en de opvoeding van kinderen zwaar ondermijnd door nepnieuws en polarisatie. Communiceren met mensen buiten je eigen bubbels wordt steeds lastiger en allemaal zijn we overtuigd van ons eigen gelijk. Tot mijn afgrijzen zie ik voorheen verstandige kennissen meegaan in de wanen van alternatieve feiten, pseudowetenschap en als journalistiek vermomde insinuaties. Ik zie dat mensen zo weinig lezen en zo matig zijn opgeleid dat ze niet in staat zijn om correcte zinnen te formuleren, laat staan teksten van anderen kritisch kunnen beoordelen. Ik zie dat mensen zo gewend zijn om hapslikklare brokjes tv-amusement tot zich te nemen dat ze menen dat kennis op eenzelfde eenvoudige manier naar binnen kan glijden. Ongefundeerd wantrouwen wordt aangezien voor kritiek. Wie vertrouwt op klassieke informatiebronnen wordt weggezet als ‘closed mind’ of volgzaam schaap.

Grappig genoeg doen maar weinigen zelf empirisch of journalistiek onderzoek, de wappies niet en de silent majority ook al niet. Ik ook niet. Dat betekent dat iedereen vertrouwt op informatie, kennis en inzichten van derden. En op z’n eigen vermogen om te redeneren en om waarheid van leugen te onderscheiden. Terwijl clickbait inmiddels zó slim in elkaar zit dat we allemaal voor de bijl gaan. Algoritmen bepalen wat we geloven, facebook is de nieuwe kerk. Ik heb geen idee hoe we hier nog uit kunnen komen.

Sombere vooruitzichten

 

Er is weinig reden tot optimisme. Het virus is gemuteerd in iets nog virulenters. Het afstand houden valt steeds zwaarder. De wappies winnen aanhang. Zorgmedewerkers zijn overwerkt, wetenschappers worden bedreigd en politici zijn druk met verkiezingen en straks formatieonderhandelingen. De organisatie van de vaccinaties is een zootje. Trendwatchers wrijven zich in de handen over thuiswerken. De natuur ligt vol met bierblikjes en mondkapjes. Het geld om bedrijven te steunen raakt op. We hebben nog altijd kabinetten die maling hebben aan natuur, milieu, kunst, cultuur, onderwijs of journalistiek. Er is geen reden om aan te nemen dat COVID19 de laatste pandemie is.

Ondertussen is het publieke debat verworden tot een grote scheldpartij over zwarte piet en vuurwerk.

Genoeg om over te somberen.

Guilty pleasure

Het is miljoenen aan weggegooid geld. Milieuvervuiling. Gevaarlijk. Overlast. En in tijden van corona ook nog eens asociaal. Best logisch om vuurwerk te verbieden, zelfs van twaalf tot een op oud en nieuw, zelfs ouderwets knal- en siervuurwerk. Allemaal waar, maar wij hebben stiekem toch enorm genoten van het geknal, de spetterende kleuren en de geur van kruit. Ik moet er niet aan denken dat het vervelendste jaar zou zijn afgelopen zonder enig collectief ritueel, dat we alleen nog maar nationaal verbonden zouden zijn via saaie tv en met hier en daar een kerstverlicht raam.

Natuurlijk moet het afgelopen zijn met de bizarre aantallen gewonden en de enorme schade door rotjochies met lawinepijlen en nitraatbommen. Maar om het nou gewoon (op het laatste moment!) zonder meer te verbieden en niks in ruil te bieden is gewoon stom. Wij willen op z'n minst buurtvuurwerk, zodat we met elkaar kunnen genieten en schrikken en gilletjes slaken en stoer doen. Iedereen met z'n glas champagne in de hand bibberend naar een wijkpleintje waar de tieners en vaders een beetje sociaal gecontroleerd lekker te keer kunnen gaan met rotjes pijlen en gillende keukenmeiden.

2021

 

Als de regering echt verantwoordelijkheid neemt voor natuur- en milieubeleid. Als groene activiteiten worden gesubsidieerd en vervuiling beboet. Als we vooral inzetten op energiebesparing, eerlijke lastenverdeling en duurzame ontwikkelingssamenwerking. Als musea, theaters, artiesten en kunstenaars worden gesteund. Als onderwijs absolute nationale prioriteit nummer één wordt. Als de overheid weer dienstverlenend, beschermend en helpend wordt in plaats van controlerend en straffend. Als werkgelegenheid niet wordt bevorderd door grote vieze multinationals te bevoordelen maar door duurzame en sociale bedrijvigheid te belonen. Als professionals hun werk mogen doen in plaats van hun keuzes tot in detail verantwoorden. Als er toezicht wordt gehouden op kwaliteitssystemen in plaats van individuele handelingen. Als er een vorm van basisinkomen wordt ingevoerd. Als fundamentele rechten actief worden beschermd en er integriteitsbeleid wordt ontwikkeld. Als de aanbevelingen van beide commissies-Remkes worden uitgevoerd. Als diversiteit alle ruimte krijgt. Als achterblijvers niet langer in de steek worden gelaten. Als creativiteit meer wordt gewaardeerd dan commercie. Als we ons niet meer hoeven te schamen voor het vluchtelingendrama. En o ja als we allemaal gevaccineerd kunnen worden en als dat dan ook nog goed werkt en als er niet een volgende virus achteraan komt. Dan wordt het een prachtig nieuw jaar.

Coronakerst

Ik vind kerstmis nogal onaangenaam dus ik onttrek me er zoveel mogelijk aan. De ultieme pervertering van iets wat eigenlijk heilig en feestelijk had moeten zijn. Commerciële kitsch, hysterische overconsumptie, gedwongen gezelligheid. Ik doe niet mee en in plaats daarvan breng ik een kaartje langs bij een Syrische familie waarvan ik niet verwacht dat ze ooit zullen inburgeren. In de natte kouwe wind fiets ik over een troosteloze Binckhorst. M'n oog valt op een geparkeerde auto waar iemand in zit, best gek op zo'n corona-en-kerst-lege dag op een industrieterrein. Twee parkeervakken verder nog één en weer twee vakken verder zie ik alweer mensen in hun auto zitten. En eten. Ik kijk omhoog en zie dat het inderdaad een drive through MacDonalds is. Het kan dus altijd nog erger.

Strenge maatregelen, coulante handhaving

 

Wat ik zou willen, als burger in bange dagen, is hele strenge en éénduidige maatregelen die altijd en voor iedereen gelden. En passende, flexibele en coulante handhaving. Handhaving primair door middel van praten en voorlichten, door nudges en herinrichting van de openbare ruimte, door appèl op solidariteit en sociale normen. En pas in allerlaatste instantie handhaving met dwang en boetes.

En dan ook nog begrijpelijke communicatie vanuit de regering, met uitleg over de kennis en wetenschap die ze gebruiken om de maatregelen te bedenken maar ook over de risico’s, neveneffecten, juridische randvoorwaarden en economische belangen. Zodat we als burgers denken dat wij in de positie van een minister waarschijnlijk hetzelfde hadden besloten. En dat we blij zijn dat zij het voor ons regelen.

Als toetje op zo’n ideaal coronabeleid zou ik dan nog heel graag nationale zorg willen voor kunst en cultuur, onderwijs en sociale zaken. Omdat een samenleving uiteindelijk draait om het samen leven en voor dat samen heb je ook zoiets nodig als identiteit en ontwikkeling en debat en mentale uitdaging. De focus op veiligheid en gezondheid is natuurlijk best goed, maar veel zingeving zit er niet in.