Stage in Nepal

 

Vijfendertig jaar geleden liep ik stage bij een mensenrechtenorganisatie in Nepal, en ik raakte er dik bevriend met Meena (ik mocht niet Mina schrijven ook al was dat wel de meest logische schrijfwijze met ons schrift). Nadat ze met haar vriend een paar dagen naar Den Haag kwam verloren we contact. Dat herstelde pas door facebook en via dat medium maakten we afspraken over haar volwassen dochter die deze week in Den Haag is.
Shreya en haar vriendinnen waren zeer geinteresseerd in het verleden van haar moeder en mij en in mijn ervaringen in Nepal in '91 en '93. Waardoor ik voor het eerst in decennia probeerde te formuleren wat ik er van had gevonden, wat ik er had geleerd. Het eerste wat in me op kwam was dat ik vooral alles in me op had genomen, alles was zo vreemd en anders dan ik kende. Ik had moeite om er iets van te vinden. Jaren heb ik geworsteld met cultureel relativisme: het leek me niet juist om westerse waarden en ideeen op te leggen maar tegelijk zag ik toch wel een hoop leed en onrecht en ook dat kon toch niet opgevat worden als normaal in een andere cultuur.
De oplossing kwam van de oprichter van het INSEC, de organisatie waar ik negen weken mocht meedoen, Prakash Kaphley die een paar maanden eerder in een vliegtuigongeluk was omgekomen. Hij stelde vast dat geen mens het ok vindt als z'n fundamentele rechten geschonden worden en dat er geen fatsoenlijke redenering kan zijn die bepaalde categorieen mensen hun rechten als mens ontzegt. Mensenrechten zijn universeel.
Daarbij kwam dat we feministen waren, Meena en ik. Vooral vrouwen waren weer eens het haasje in het ongelooflijk arme en oneerlijke Nepal. Verdeeld langs etnische, kaste en regionale scheidslijnen kon je leven er nog altijd beroerder uitzien dan dat van een man, als je als kumari tot prostitutie veroordeeld werd bijvoorbeeld of als je in de westelijke Terai in lijfeigenschap leefde werkte en stierf.
Het is me nooit gelukt om Nepal echt te begrijpen. Ik kon het niet eens worden met de directeur die overtuigd communist was vanuit zijn geloof in gelijkheid. De taal heb ik nooit voldoende beheerst voor een volwassen gesprek. En de tienduizenden kilometers afstand tussen Meena en mij deden gewoon pijn. Maar haar dochter brengt me genoeg terug om me te realiseren dat mijn politieke referentiekader grotendeels gevormd is door onze gesprekken en ervaringen in die negen weken. Ik ben niet alleen nog meer overtuigd geraakt van het levensbelang van goed werkende instituties van een rechtsstaat. Sinds Nepal kan ik ook uitleggen waarvoor die instituties dienen. 

Martin Weresow, Tagebuch; Zwei Jahre in Papua; Berichte aus der Entwicklungszusammenarbeit

 

Ik ken Martin van de camping en onze bergwandelingen en gesprekken over vliegen, culturen, avonturen. Hij vertelde hoe hij twee jaar als meubelmaker een schooltje opzette op Papua Nieuw Guinea en hoe daar levenslange vriendschappen uit voort zijn gekomen. Daarover heeft hij een boekje gemaakt met een paar fotoos en vooral zijn wederwaardigheden die hij in lange emails aan z’n vrouw en vrienden schreef. Dat blijkt fantastich te werken. Hij is een meeslepend schrijver en laat zich kennen als een open, nieuwsgierig en af en toe boos of juist enthousiast mens. Hij beschrijft tegen welke moeilijkheden hij aanloopt maar ook over het succes van z’n lessen en z’n meubelverkoop. En over de achtergrond van een land dat net uit een burgeroorlog komt en dat eigenlijk het stenen tijdperk nog niet ontgroeid is. Ik heb genoten.

Voor oorlog

Terwijl Julia een filmpje deelt van een sleeppiloot wiens huis en tuin volledig verwoest zijn - hij laat zien hoe alle vliegstickers op z'n koelkast als schietschijf zijn gebruikt - post Regina weer een berichtje tegen oorlog. De sleeppiloot zegt in het filmpje dat bijna al onze Russische vliegvriendjes de oorlog gerechtvaardigd vinden, en dat wordt even later op de radio in O.V.T. bevestigd.

Zomaar even drie kanten van hetzelfde verhaal. Hoewel het niet moeilijk is om rechtvaardigingen voor de Russische aanvallen af te wijzen, heb ik iets meer moeite met de andere perspectieven. Regina heeft natuurlijk helemaal gelijk als ze stelt dat geen weldenkend mens oorlog wil, en dat het makkelijk wapens leveren is vanuit onze veilige leunstoelen. Ik was ook altijd van de partij die meende dat minder wapens minder geweld zou betekenen. Al jaren wind ik me op over westerse wapenleveranties aan Saoedi-Arabië waarmee vooral Jemen volstrekt vernietigd is. Of aan het Egyptische regime waarmee elke vorm van oppositie wordt onderdrukt. Westerse wapens hebben gruwelijk leed veroorzaakt, decennia lang en wereldwijd. Dat zou 'realistische' geopolitiek zijn, ware het niet dat het moralistische westen inmiddels geen greintje geloofwaardigheid meer heeft in Afrika, Azië en Zuid-Amerika en waar het dus makkelijk spinnen is voor de Russische en Chinese propaganda. Weg bondgenoten, weg markten, weg stabiliteit.

Maar ik blijf Julia en Oleg, die onvermoeibaar fondsen voor warme sokken en drones werven, toch maar steunen. Steeds openlijker ook voor de aanschaf van wapens en munitie. De sleeppiloot heeft geen huis meer om naar terug te keren en hij probeert nu als 65-plusser een nieuw bestaan in Kiev op te bouwen.

Als de Oekraïeners geen steun krijgen bij hun verdediging en heel Oekraïene onder de voet wordt gelopen, moet hij weer vluchten. Dan komen er nog veel meer vluchtelingen naar onze landen. Dan blijven oorlogsmisdaden opnieuw onberecht en onbestraft. Dan moeten we de Europese defensie nog verder opbouwen. Dan worden koloniale machten nog meer aangemoedigd om buurlanden aan te vallen. Kortom dan is de oorlog misschien snel voorbij maar de vraag is of Russische bezetting of controle zoveel vreedzamer zal zijn.

Taal doet er toe

Regelmatig wordt er over politiek gesproken als over een strijd van 'vijanden'. Geen wonder dat er polarisatie is. Politieke partijen kunnen tegenstanders zijn, oppositie voeren en er kunnen allerlei dissidenten in hun gelederen te vinden zijn. Wie politiek als vijandschap beschrijft ondermijnt het democratisch proces.

De meeste mensen deugen

Ik ben een beetje vergeetachtig dus regelmatig vergeet ik m'n fiets op slot te zetten, staat m'n auto een week open of steekt m'n voordeursleutel de hele nacht buiten in het slot, voor iedereen zichtbaar. Middenin de stad. Ik word er altijd enorm blij van om elke keer weer te constateren dat het wel meevalt met al die dieven en boeven om me heen.

Effectief demonstreren

Eerlijk gezegd vond ik extinction rebellion een stelletje mafkezen, aardig maar net met de verkeerde uitstraling. Al kon ik niet goed bedenken wat ik er tegen zou hebben want ze zijn geweldloos, hebben een uitstekend doel en ze zijn bereid de consequenties van hun acties te dragen. Dat ze kruispunten blokkeren en zich aan kunstwerken plakken vind ik niet heel erg schokkend, logisch dat ze aandacht vragen. Maar niet mijn stijl.
Maar toen ik met duizenden scholieren door Den Haag demonstreerde in 2019 in de hoop dat er nou eindelijk eens echt werk gemaakt zou worden van milieubescherming, stond er een minuscuul kolommetje op pagina drie van de krant en dat was het dan. Er gebeurde helemaal niets.
En toen blokkeerfriezen en boeren de grondrechten van anderen aanvielen, vernielingen pleegden en met geweld dreigden werd hen weinig in de weg gelegd - sterker nog de antizwartepietdemonstranten moesten omkeren. Maandenlang hingen er overal omgekeerde vlaggen in publiek eigendom. In eenzelfde week dat dat gebeurde werden een paar extinction rebellion demonstranten met grof geweld van een kruispunt in Amsterdam weggesleept.
En nu zes mensen preventief van hun bed zijn gelicht, iets wat alleen in autoritaire regimes gebeurt, kan ik XR alleen nog maar steunen. Het blokkeren van een snelweg is onrechtmatig, zeker, maar het preventieve arrestaties zijn extreem disproportioneel. Ik ben banger voor ondermijning van de rechtsstaat door de overheid dan voor demonstranten die oprecht wanhopig zijn omdat de vernietiging van de aarde gewoon doorgaat. En dan wel weer blij om te zien dat de agenten die hen af moeten voeren dat ontzettend professioneel en fatsoenlijk doen.

Zola, La faute de l'abbé Mouret

Hèhè dat was een worsteling zeg, voor een kleine pocket. Het frans was nog wel te doen maar de eindeloze beschrijvingen en herhalingen van de tuin en de planten en de gebeden die de pastoor opzegt, man geen doorkomen aan. Toch vond ik het een aardig boekje omdat ik nooit eerder religieuze devotie zo geloofwaardig beschreven zag. De pater aanbidt Maria oprecht en als hij, een jonge, viriele man, verliefd op een meisje wordt worstelt hij al even oprecht met zijn geloof. Maar goed voor de rest was het naar mijn smaak toch een beetje een bouquetreeksromannetje, met nogal platte karakters en een hysterische zelfmoord. Voor mij geen Zola meer.