Nymphomaniac

Ik ga graag naar Lars von Triers films, ze maken altijd indruk en leveren altijd stof tot dóórdenken. Nooit subtiel, altijd erg ‘in your face’ en dan ook nog op een enorm scherm met het geluid om je heen, het was wel een logische gedachte om de vier uur Nymphomaniac niet achterelkaar te zien. Maar achteraf was het niet alleen overbodig om deel twee te gaan zien, het deed eigenlijk afbreuk aan de film. Deel twee is zo rauw en zo voorspelbaar, met de voortdurende bijna Dan Brown-achtige symboliek, het afwerken van een braaf rijtje seksuele perversies, de door je strot gedouwde ratio-emotie, redelijkheid-lust&macht tegenstellingen en het flauwe einde, dat ik het liever niet had gezien. In deel twee wordt ook de suggestie losgelaten dat er iets te begrijpen valt, dat het om een psychologisch drama zou gaan. Dat maakte deel één nou juist spannend. Hoe zou het zo gekomen zijn? Wat maakt Joe zo liefdeloos?

In deel één valt er ook af en toe wat te lachen, in het tweede deel is het allemaal echt niet leuk meer. Wel grappig dat we voor de film nog discussieerden over het seksisme van een term als nymfomanie, en juist als ik na drie uur beuken heb geaccepteerd dat er zoiets zou kunnen bestaan als ziekelijke seksverslaving, Seligman uitvoerig het feministische verhaal houdt over de waardering voor mannelijke rokkenjagers tegenover de veroordeling van vrije vrouwen. Ik had net besloten dat Von Triers film geen bioscoopversie van Bergmans Sletvrees is!

Het meest jammer is dat de film interessant en gelaagd begint, met onderzoek van goed en kwaad en psychologie en liefde en menselijke verhoudingen, en dan zo ééndimensionaal eindigt als een film over seks. Wel weer knap dat een film urenlang over seks kan gaan, en helemaal vol zit met extreme closeups, zonder een greintje porno of erotiek. Maar daardoor wordt de afstand tot het publiek zo enorm dat het niet langer ongemakkelijk is. We kijken enkel naar een curiositeit.

Efficiente strafrechtketen

De assistent had aangegeven dat Putin ruimhartig de tijd zou nemen om naar Marks homopraatjes te luisteren, maar hij werd zo zenuwachtig van de griezelige glimlach van de president dat hij begon te stamelen en zich zo snel mogelijk uit de voeten maakte. Nu staat hij veilig in de massa naar de gigantische kitsch van de openingsshow te kijken. Op een groot scherm is te zien hoe Putins toch al strakke tronie nog verder verstrakt, als er iets mis gaat met de onthulling van de Olympische ringen. Mark ziet hoe mevrouw Putin even lijkt te ontwaken uit haar comateuze verdoving, als de temperatuur rond de Russische leider nog een paar graden extra zakt.

De hoofdcommissaris ziet het ook. Onmiddellijk geeft hij opdracht om de hele meute showmasters op te pakken en direct naar werkkampen te transporteren. Ter plaatse kan de rechter wel bepalen hoe lang de straffen voor de verschillende betrokkenen moeten zijn, eerst maar eens preventief sanctioneren. Dankzij de handige Nederlandse trackingsoftware is in een handomdraai een overzicht gemaakt van de exacte verblijfplaats van al die grapjassen die die sneeuwvlokken hebben bedacht, opgehangen en bediend, en er wordt meteen een handig dossier voor ieder van hen uitgedraaid met de benodigde bewijsvoering. Zo modern, alleen die gesprekken en mails die aantonen dat ze om terroristische redenen van plan waren om de show te saboteren, en dan alleen nog maar de exacte zinsnedes die nuttig voor de bewijsvoering zijn, rollen uit de printer. Het enige ouderwetse onderdeel van het complete strafproces zit ‘m nog in die papieren bewijsdossiers, die aan de rechter in het werkkamp moeten worden overhandigd op hetzelfde moment dat de terrorist aan de rechtbank wordt gepresenteerd. De rechter leest de bewijzen voor en geeft de crimineel dan nog gelegenheid om er op te reageren, alvorens hij vaststelt of de detentie inderdaad terecht is of teruggedraaid moet worden. Meteen bepaalt hij de strafmaat, en binnen het uur is het proces van vervolging en tenuitvoerlegging afgerond.

De hoofdcommissaris zucht opgelucht. De president zal wel vernemen hoe doortastend zijn optreden is geweest, en hem voorlopig weer een tijdje minder plagen met z’n verkleedpartijtjes waarop hij twee jaar geleden betrapt werd.

Homo' s

Bijna dagelijks lees ik berichten over homohaat: in Afrikaanse landen, waar homoseksualiteit wordt onderdrukt met straffen, in Angelsaksische landen, waar heterostoere mannelijkheid de norm is, in Oost-Europa en Azië waar xenofobe populisten homo’s als nieuwe vreemden beschouwen. In Nederland zijn we zogenaamd enorm verlicht, met dagelijkse verkondiging van ‘homorechten’ voor de ‘homogemeenschap’.

Er bestaat geen homogemeenschap. Homo’s zijn geen groep, horen niet bij elkaar, hebben geen collectieve identiteit op basis van hun seksualiteit. Er is geen vrouwengemeenschap, er is geen zwarte gemeenschap, er is zelfs geen bouwvakkersgemeenschap of bejaardengemeenschap. Mensen zijn niet ééndimensionaal en hun identiteit wordt niet door anderen bepaald op basis van één enkel kenmerk. Dat is precies wat er zo fout was aan de oorlog in Joegoslavië: mensen werd de mogelijkheid ontnomen zichzelf te identificeren en hun eigen gemeenschappen en groepen te vormen. Niet langer kon iemand besluiten dat zijn hobby, geslacht, belangstelling, politieke overtuiging, woonplaats of leeftijd van belang waren voor de presentatie van wat hem of haar zo uniek maakte. Ongeacht de vraag of mensen al dan niet gelovig waren, werd religie de enige relevante dimensie.

Er bestaan geen homorechten. Er bestaan alleen mensenrechten, rechten die het mogelijk maken om in vrijheid en waardigheid je menselijk bestaan te bepalen. Voor de meeste mensen zijn liefde, seks en intimiteit fundamenteel voor hun menselijkheid. Een beschaafde samenleving, een rechtsstaat, impliceren dat de mensenrechten van iedereen zonder onderscheid worden gerespecteerd en beschermd. Het maakt juist niet uit of iemand hetero of homo is, of iemand kiest om celibatair te leven, met honderden verschillende personen seks heeft of zich overgeeft aan ranzige fantasieën. Wie de rechten van anderen respecteert, geen macht of dwang misbruikt en dus alleen vrijt met vrije volwassenen die daar voor kiezen, heeft evenveel recht als ieder ander op privacy, intimiteit en het maken van eigen keuzen.

consultatie over copyright

Deze EU-consultatie is belachelijk ingewikkeld en eigenlijk alleen geschikt voor vakidioten. Toch de moeite waard om een paar vragen in te vullen. Op dit moment namelijk staat niks onze digitale vrijheid zo ernstig in de weg als auteursrechten. De Stichting Brein, een lobbygroep voor commerciele muzikanten en bestsellerauteurs, wil meer over ons weten dan de NSA en wil verdergaande bevoegdheden dan de Noord-Koreaanse regering, om ‘illegaal downloaden’ te bestrijden zodat ze de opcenten kunnen opstrijken van ieder op de radio gespeeld liedje dat je in de winkel hoort. Op dit moment baseren dat soort types zich op ‘copyright’. Copyright beschermt vooral uitgeverijen en platenlabels. Kunstenaars, schrijvers, vernieuwende muzikanten enz. hebben er niet zoveel aan. Het wordt tijd dat copyright afgeschaft wordt, en vervangen door iets logischer om intellectueel eigendom te beschermen en cultuurontwikkeling te stimuleren.

Bange regimes

Voor een tussenstop in China moest ik langs twee of drie security checks, moest ik formulieren invullen over doel en duur van mijn verblijf op Chinese bodem, en kreeg ik een visumstempel van een chagrijnige douanedame. Voor anderhalf uur transit! Nou weet ik uit ervaring dat ook liberale democratieën nogal benauwd doen aan hun buitengrenzen, maar de Chinese controledrift lijkt me nog net een tandje paniekeriger. Juist de behoefte van autoritaire regimes om alles en iedereen altijd en overal te controleren, leidt onvermijdelijk tot een zichtbaar gebrek aan controle. Geen enkel systeem kan bijhouden wie meer dan een miljard inwoners en nog eens miljoenen grensoverschrijders zijn, waar ze naar toe gaan en wat ze van plan zijn. Het wel proberen, is een recept voor fouten en dat zal dan wel tot paranoia leiden. En wat doet een paranoide regime? Juist, proberen meer controle te krijgen.

Natuur

Ik loop in de ochtendschemering door de straat. Ik hoor een paar tweets binnenkomen, en begin naar m'n telefoon te zoeken. Die had ik toch niet bij me? Dan realiseer ik me dat het echte vogeltjes zijn.

Nog steeds privacy

Het kan niemand ontgaan zijn dat privacy een hot topic is geworden door het toegenomen dataverkeer, de ontwikkelingen van informatie- en communicatietechnologie en de ongekende mogelijkheden die dat biedt. Mogelijkheden voor consumenten, voor bedrijven, maar ook voor criminelen, vijandelijke staten en machtige overheden.

Er worden emotionele discussies over privacy gevoerd, terwijl tegelijkertijd de overgrote meerderheid van burgers, ambtenaren en politici er volstrekt geen boodschap aan lijken te hebben. Die schijnbaar onverschilligen vragen zich af waar al die activisten zich zo druk over maken.

Er zijn tenminste drie terreinen waarop alle discussianten zodanig langs elkaar heen praten, dat een zinvol debat onmogelijk is. Mensen hebben heel verschillende ideeën over wat privacy is, over redenen waarom ze privacy op prijs stellen, en ze worden geplaagd door verschillende angsten over wat er gebeurt als privacy niet langer wordt gerespecteerd.

Definitie

Voor de één is privacy eenvoudig synoniem met anonimiteit en onbekendheid. Voor anderen is het een grondrecht waarmee zij hun hoogspersoonlijke, intieme domein kunnen afschermen. Voor beroemdheden is het het recht om met rust gelaten te worden of om buiten de openbaarheid te kunnen blijven. Voor allerlei functionarissen is privacy een voorschrift over hun omgang met gegevens. Privacy wordt gelijkgesteld met dataprotectie, woningrecht of lichamelijke onaantastbaarheid. Het wordt gezien als voorwaarde voor democratie, vrijheid, de uitoefening van allerlei mensenrechten, machtsbalans, diversiteit.

Met andere woorden, privacy wordt opgevat als een juridisch begrip, een sociaal fenomeen, een politiek frame of een praktische beschrijving van een toestand die niet langer bestaat.

Waarde

Met de manier waarop privacy wordt gezien hangt de waarde samen die er aan wordt toegekend. Wie het ziet als een grondrecht, een mogelijkheid voor een individu tot het behoud van een persoonlijk domein waarin hij of zij vrij is om te doen en te denken wat hij wil, zal privacy koppelen met menselijke waardigheid. Mensen die bij privacy vooral aan dataprotectie denken, kunnen het zien als een economisch goed waarbij het gaat om het eigendom van gegevens. Privacy heeft dan een waarde die in geld is uit te drukken.

Privacy als voorwaarde voor democratie en diversiteit heeft waarde als het cement van de democratische rechtsstaat. Het is dan een systeemaspect, onmisbaar voor het bouwwerk waarin vrijheid en veiligheid in balans zijn gebracht.

Risico’s

Er kleven verschillende risico’s aan het opgeven van privacy:

•  Een 1984-achtige surveillancewereld
•  Discriminatie in een totalitaire samenleving
•  Gedragsbeïnvloeding a la Brave new world
•  Chilling effect en sociale uitsluiting door reputatieschade

Surveillance: van iedereen kan heel veel worden gevolgd: hun identiteit, uiterlijk, woonadres, werkgever, functie, familie, vrienden en met wie ze contact hebben en hoe vaak, hun lokatie: waar ze op enig moment zijn of waren, en hun reisgedrag en vervoermiddel, hun lichamelijke en medische gesteldheid, hun interesses, eigendommen, kennis, overtuigingen, opleidingsniveau, inkomen, vermogen en uitgaven, seksuele geaardheid, hun eetgewoonten kunnen door anderen worden geobserveerd en in toenemende mate gebeurt dat ook. Bedrijven volgen mensen met cookies, data-analyse en lokatiegegevens en overheidsinstanties monitoren allerlei gedrag van burgers om criminaliteit te detecteren, criminelen op te sporen en terreur en onwenselijk gedrag te voorkomen.

Burgers weten wel dàt ze geobserveerd worden, maar niet wanneer, door wie of waarom. Dat kan nogal disciplinerende effecten hebben, per definitie een vorm van vrijheidsbeperking.

Discriminatie: er wordt onderscheid tussen mensen gemaakt om hen gericht met reclame te confronteren, of gericht beleidsmaatregelen toe te passen. Zulke selectieve acties houden in zichzelf geen ongeoorloofde discriminatie in, maar grenzen vervagen wel als bepaalde categorieën mensen systematisch uitgesloten worden van aantrekkelijke aanbiedingen, of systematisch voorwerp van toezicht of controle door de politie zijn, als er verplichtingen opgelegd worden aan specifieke groepen of als zij van algemene rechten worden uitgesloten. Dat kan zich voordoen als er allerlei persoonsgegevens worden verwerkt tot (risico)profielen, en als publieke instanties acteren op basis van zulke profielen.

Uiteindelijk ontstaat er een totalitaire samenleving, waarin alleen diegenen die voldoen aan het beeld van de brave gemiddelde burger, de ‘gewone man’, aanspraak maken op volwaardig burgerschap. Door een gebrek aan privacy is het eenvoudig om personen te identificeren die niet in het plaatje van ‘de burger’ past.

Gedragsbeïnvloeding: door informatie over (kijk-, koop- en reis-)gedrag te verzamelen en er gedragswetenschappelijke kennis aan te koppelen, kunnen mensen slim beïnvloed worden zonder dat zij zich bewust zijn van die beïnvloeding. Hoe slimmer zulke nudging, hoe groter de kans dat klanten iets kopen en hoe doelmatiger overheidsbeleid kan worden uitgevoerd. Dat is heel wenselijk, maar het roept wel de ethische vraag op in hoeverre mensen nog vrije, autonome burgers zijn als ze in grote mate door bedrijven of overheden worden gestuurd.

Reputatie: van oudsher gebruikten mensen hun privacy om hun reputatie te beschermen. Dat kan betrekking hebben op onschuldige gêne: je trekt het gordijntje van een paskamer dicht zodat niemand je in je ondergoed ziet. Maar het kan er ook om gaan dat laster, insinuatie en beschuldiging geen houvast krijgen in feitelijke informatie over iemand. Kennis over een persoon kan uit z’n verband worden gerukt en vervolgens worden gebruikt om een negatief beeld op te roepen. Dat kan zelfs onopzettelijk gebeuren, eenvoudig doordat het publiek wel informatie over een persoon krijgt, maar niet op de hoogte is van de context.

Een beschadigde reputatie maakt het lastig om ongedwongen sociale of economische relaties aan te gaan, aangezien er voor relaties een zekere mate van vertrouwen nodig is. Als mensen weten dat hun privacy geschonden kan worden, heeft dat een ‘chilling effect’ in de zin dat ze zich voor de zekerheid maar conformeren aan sociale normen, om mogelijke reputatieschade te voorkómen. De dwang die uitgaat van dat risico verkleint de persoonlijke vrijheid.

Inmiddels ook opgepikt bij geenstijl:
http://www.geenstijl.nl/mt/archieven/2013/12/defember_het_klinkt_kazig_maar_het_blijft_wel_hangen.html