Bernard Shaw, Plays unpleasant

Iedere keer als ik Shaw lees ben ik verbaasd over de actualiteit van zijn opvattingen, en over de leesbaarheid van z’n negentiende-eeuwse stukken. Het duurt eindeloos voor ik een boek van hem oppak, ik hou sowieso niet van het lezen van toneel en bovendien gaat er aan elk stuk van hem een paginalang politiek pamflet vooraf. Maar als ik dan eindelijk besluit om te lezen, lees ik meestal in één ruk door. De samenleving is inmiddels flink veranderd en het onrecht is anders verdeeld dan in 1890. Maar de waarheid blijft dat in een onrechtvaardige wereld niemand de mogelijkheid heeft om rechtvaardig te leven. Een schoon geweten is alleen te verzekeren door hypocrisie en onwetendheid. Niemand is beter dan een ander.

Paul Gallico, The hand of Mary Constable

The place was a kind of cathedral of eating except for the Picasso decor instead of stained glass windows. The waiters trod like acolytes. Every woman there was fresh from the hairdresser; every man just emerged from the attentions of the barber’s shop. If such a thing were possible, Hero thought, here one could be suffocated by luxury.

Gallico doet me een beetje aan Koolhaas denken: de pastel kleuren waarmee hij situaties schetst, de aandacht die hij heeft voor psychologie. Heb het boekje in één ruk gelezen (toegegeven, er was weinig anders te doen).

Irresponsible regulation

Ik voelde me een tikje opgelaten tijdens m’n avondje babbelen met Christine Parker, professor in rechtenethiek en responsive regulation. Ik heb haar weinig te bieden, had geen concrete vragen op haar onderzoeksgebied, en kwam met nogal anecdotische eigen ervaringen om m’n tekort aan wetenschappelijke kennis te verbergen. Het was wel prettig om een beetje te kletsen over regulering en ik had de indruk dat zij het ook wel aardig vond.

Toen ik vroeg of Australische beleidsontwikkeling inderdaad zo primitief en contraproductief is als het mij schijnt, herhaalde ze een opmerking die ik al tientallen keren gehoord heb: het is hier een ex-convict cultuur. Het volk staat tegenover de overheid, regering en electoraat zijn elkaars tegenpolen. Een aspect van die cultuur is ook, dat niemand z’n verleden met zich mee hoeft te dragen: je wordt beoordeeld op basis van je huidige gedrag. Maar het is ook een bijzonder anti-intellectuele cultuur, waarin evidence based policy, responsive regulation en procedural justice bijna verdacht zijn. Iedereen verwacht van de staat simpele, duidelijke en harde actie, ook al is die verwachting negatief.

We waren het er snel over eens dat één van de kwalijkste fenomenen het gebruik van boetes is om budgetten te vullen. Niemand gelooft dat boetes bedoeld zijn om gedrag te beinvloeden, dus om beleidsdoelen te bereiken. Daardoor worden de boetes, die hier extreem hoog zijn en nogal random worden uitgedeeld, vrijwel nooit als fair beschouwd. Zodat de legitimiteit van de rechtshandhaving per definitie is ondergraven.

We bespraken de legitimiteit van regulering an sich, ongeacht de manier waarop handhaving plaatsvindt. Regulering is per definitie een vorm van vrijheidsbeperking, en als het niet effectief, zinvol, eerlijk of proportioneel is, gaat de democratische rechtsstaat knellen en wringen. Er wordt hier in Australië, in het land van de onafhankelijke crocodile dundees en stoere bushmen, steen en been geklaagd over de nannystate. Bovendien wordt als een feit aangenomen dat politici en ambtenaren corrupt en incapabel zijn. Inderdaad lijkt de lobby van grote bedrijven veel succesvoller dan enige druk vanuit het electoraat. Maar het is wel de vraag of, en hoeveel en hoe effectief, het electoraat überhaupt druk uitoefent.

Christine onderzoekt op dit moment mogelijkheden om consumenten meer politieke machtsmiddelen te geven, met scharreleieren als casus. Woolmart en Coles adverteren met scharreleieren omdat het publiek daar extra voor betaalt, maar de kippen hebben nauwelijks een beter leven dan batterijkippen en het milieu wordt op geen enkele manier gediend. Christine zoekt naar aangrijpingspunten voor regulering eerder in de productieketen van eieren, zodat consumenten uiteindelijk wel bewust verschil kunnen maken. Ze vermoedt dat het ‘m vooral zit in het oligopolie van Woollies en Coles, waardoor kleine boeren en kleine handelaars machteloos staan. Politieke economie dus, naast rechten.

Mijn individuele anecdotische ervaringen bieden hetzelfde beeld: goedwillende Aussies willen niet bij Woollies of Coles winkelen, maar meestal is er geen alternatieve keus. De dorpen hebben IGA, ook een grote keten, en de steden hebben organic markets waar alles vier keer zo duur is.

Jonathan Powell, The new Machiavelli; How to wield power in the modern world

Een heerlijk boek voor een politicoloog. Powell geeft een fantastische inkijk in de Blairregering en hij gebruikt Machiavelli op een interessante manier. Vermoedelijk zijn Britten daar gewoon goed in, het vertalen van Shakespeare of andere oude meesters naar hedendaagse relaties. Zoals ze ook bijzonder goed zijn in debatteren, wat Powell verklaart uit hun parlementaire systeem. Ik vond Machiavelli nogal ver-van-m’n-bed maar Powell laat zien dat het wel degelijk bijzonder relevant is. Het belangrijkste literaire minpuntje in het boek is echter ook Machiavelliaans: Powell begint zeker honderd zinnen met ‘A prudent leader would…’ en dat irriteert enorm. Wat ook niet jofel is, is de extreme karikatuur die hij van Gordon Brown schetst. In het begin is het heerlijk gniffelen om de wraakzuchtige roddel, maar op een gegeven moment geloof ik het gewoon niet meer. Als Brown werkelijk zo’n ontzettende hork was, was Blair wel een overdreven onderdanige slappe zak dat hij hem zo totaal niet aankon. De andere kant van de medaille is net iets minder irritant: Powell is een grote fan van Blair en steekt dat niet onder stoelen of banken, maar gelukkig wordt het nog net geen hagiografie.

Interessant vind ik de kleine verschillen tussen het VK en Nederland. Ik kan ons gebrek aan schandalen niet goed verklaren, maar het is wel bijzonder aangenaam om niet voortdurend geteisterd te worden door hysterische seks- of zelfverrijkingsschandalen. Is onze pers zoveel beter? Is onze cultuur zoveel toleranter? Of heeft het iets te maken met het andere verschil: het veel dualistischer parlementaire systeem? Uit het boek krijg ik de indruk dat Britse bewindslieden er vooral last van hebben dat ze lid van het parlement zijn, en het maakt de formatie van een regering een sociaal drama. Het Britse systeem leidt tot cliëntelisme en spoils verdeling, het Nederlandse tot technocratie. Na de beschrijving van Powell kies ik enthousiast voor ons soort platte, stabiele, coalitieregeringen.

Nanny state

Sinds gisteren mogen kindertjes in een crèche of kleuterschool niet meer trakteren op verjaardagstaart. Als ze de kaarsjes uitblazen worden er immers ziektekiemen verspreid. Voor ieders veiligheid moeten de ouders nu individuele cakejes voor alle kinderen kopen.

Ik vraag me af hoe veilig het eigenlijk is om überhaupt crèches te hebben waar kinderen elkaar – god forbid – aanraken en besmetten. Het veiligst is natuurlijk om kinderen thuis te houden en dagelijks alle oppervlakten met antibacteriële zeep te boenen. Eigenlijk zouden families sowieso niet meer dan één kind tegelijk moeten hebben. Om optimale veiligheid te garanderen moet het krijgen van kinderen gewoon helemaal verboden worden. Veel te gevaarlijk die kleine snotneuzen.

Anthony Burgess, Man of Nazareth

Normaal gesproken zou ik niet meteen een Jezusboek oppakken, maar ik was wanhopig. Ik had helemaal geen zin in m’n laatste Shaw-toneelstuk en van Dennis had ik een Danielle Steele gekregen. Afschuwelijk! Het is één van m’n principes om een éénmaal begonnen boek eerst uit te lezen voordat ik aan iets anders begin, maar Steele was nog saaier dan Voskuil, slechter dan de boeketreeks en ernstiger tijdverspilling dan een radiohandboek. Na twee hoofdstukken smeekte ik om een ander boek, willekeurig wat. De Mezzanine heeft alleen prullen die toeristen hebben achtergelaten, dat viel niet mee, maar gelukkig viel m’n oog op de naam van de auteur. Eén van de beste schrijvers ever, en ik werd niet teleurgesteld. Het nieuwe testament als roman, geestig en onderhoudend en vlot. Jezus in het rijtje Buddha, Mohammed en Confucius, leraar van reden en rechtvaardigheid. Naar mijn smaak geeft Burgess de essentie van het christendom weer, heb je naaste lief en behandel anderen zoals je zelf behandeld wil worden. En dan slaagt hij er ook nog in om het menselijke van heiligen te laten zien, twijfel en zwakheden en falen.

Vertrouwen

Ik laat doorgaans de sleutel in het contact zitten, m’n handtas in m’n voortent, m’n computer op een tafel in de bar. Als ik geland ben steek ik m’n duim omhoog om terug naar m’n auto te liften. Ik logeer bij mensen die ik minuten geleden ontmoet heb. Het is heerlijk om alles en iedereen te vertrouwen, het is de beste vorm van vrijheid. Lastig is om niet te naief te zijn want dat gaat pijn doen. Maar ernstiger dan naiviteit is leven in angst en wantrouwen. Het is jezelf opsluiten, jezelf beperken, en tegelijk de voortdurende pijn ervaren van een mogelijke klap. Als je bang bent hoeft de klap niet eens echt te vallen om toch te lijden. Vertrouwen levert dus altijd meer op, zelfs als het wordt beschaamd.